Nhân kỷ niệm 110 năm Ngày sinh đồng chí Trần Quốc Hoàn (23/1/1916 - 23/1/2026), nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an đầu tiên và cũng là người giữ cương vị này lâu nhất trong lịch sử, PV Dân Việt đã có cuộc trò chuyện đặc biệt với Thiếu tướng Phan Văn Lai, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Ở tuổi 96, với 76 năm tuổi Đảng, 77 năm gắn bó với lực lượng Công an nhân dân, nguyên Phó Tổng Cục trưởng Tổng Cục Xây dựng lực lượng (sau là Tổng Cục Chính trị CAND), Chánh Thanh tra đầu tiên của Bộ Công an vẫn nhớ như in hình ảnh vị Bộ trưởng mà ông gọi bằng cái tên thân kính: "cụ Hoàn".
Theo Thiếu tướng Phan Văn Lai, cuộc đời và sự nghiệp của Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn gắn liền với những bước ngoặt lớn của cách mạng Việt Nam, từ buổi đầu dựng xây lực lượng, qua 2 cuộc kháng chiến trường kỳ, đến thời kỳ kiến thiết đất nước trong hòa bình.
Đồng chí Trần Quốc Hoàn, tên khai sinh là Nguyễn Trọng Cảnh, sinh ngày 23/1/1916 tại huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông tham gia hoạt động cách mạng khi mới 14 tuổi, ngay sau phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh 1930 và được kết nạp Đảng năm 18 tuổi.
Thiếu tướng Phan Văn Lai, nguyên Chánh Thanh tra đầu tiên của Bộ Công an chia sẻ với PV Dân Việt. Ảnh: X.H.
"Cụ Hoàn là cán bộ hoạt động cách mạng rất sớm, trưởng thành trong lửa thử thách. Ngay từ khi còn rất trẻ, cụ đã bộc lộ bản lĩnh chính trị và ý chí kiên cường", Thiếu tướng Phan Văn Lai hồi tưởng.
Trong những năm tháng hoạt động bí mật, ông từng sang Lào gây dựng cơ sở cách mạng, rồi trở về nước và 2 lần bị địch bắt giam tại nhà tù Hỏa Lò và nhà tù Sơn La. Trước khi về công tác trong lực lượng công an, ông đã đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng của Đảng như Bí thư Thành ủy Hà Nội, Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ, Bí thư Liên khu ủy II.
"Cụ không chỉ là người làm công an, mà trước hết là một cán bộ lãnh đạo của Đảng, có tầm nhìn tổng thể và tư duy tổ chức rất sâu sắc", Thiếu tướng Phan Văn Lai nhấn mạnh.
Trước năm 1952, Nha Công an Trung ương do đồng chí Lê Giản làm Giám đốc. Khi cách mạng bước sang giai đoạn mới, Trung ương điều động đồng chí Trần Quốc Hoàn giữ chức Thứ trưởng Bộ Nội vụ, trực tiếp phụ trách công an, rồi chính thức giao trọng trách Bộ trưởng.
"Tính từ khi được giao phụ trách đến lúc thôi giữ cương vị Bộ trưởng, cụ Hoàn có 28 năm liên tục đứng đầu ngành Công an, lâu nhất từ trước đến nay", Thiếu tướng Phan Văn Lai nói.
Cuối năm 1980, đồng chí Trần Quốc Hoàn chuyển sang phụ trách Ban Dân vận Trung ương, bàn giao chức lãnh đạo Bộ Công an cho đồng chí Phạm Hùng.
Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn. Ảnh: VOV.
Theo Thiếu tướng Phan Văn Lai, dấu ấn xuyên suốt trong tư duy lãnh đạo của Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn là nguyên tắc xây dựng và lãnh đạo lực lượng công an nhân dân.
"Cụ luôn nhấn mạnh công an phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và sự giám sát của nhân dân. Đây là quan điểm không bao giờ thay đổi", ông kể.
Dưới sự chỉ đạo của Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn, hệ thống tổ chức công an được xây dựng đồng bộ, thống nhất từ Bộ đến tỉnh, huyện và xã, tạo nên sức mạnh tổng hợp trong bảo vệ an ninh quốc gia.
Một dấu ấn quan trọng khác là tầm nhìn về công tác tham mưu chiến lược. Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn cho thành lập Vụ Nghiên cứu tổng hợp, tiền thân của Văn phòng Bộ Công an nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định, ra quyết sách về an ninh.
"Cụ Hoàn rất coi trọng tham mưu. Cụ hiểu rằng muốn chỉ đạo đúng thì phải có thông tin đầy đủ, phân tích khoa học", nguyên Chánh Thanh tra đầu tiên của Bộ Công an nói.
Song song với đó, ông tập trung xây dựng lực lượng An ninh và Cảnh sát, trong đó lực lượng an ninh, bao gồm cả tình báo trở thành những mũi tiến công sắc bén.
"Cụ xác định rõ phải có lực lượng đủ mạnh thì mới chủ động tấn công địch, trấn áp phản cách mạng, giữ vững an ninh trong mọi tình huống", Thiếu tướng Phan Văn Lai chia sẻ.
Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn chụp ảnh cùng Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Đại tướng Văn Tiến Dũng. Ảnh tư liệu.
Theo ông, Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn đặc biệt coi trọng yếu tố con người.
"Cụ thường nói cán bộ là quyết định. Muốn làm được việc thì phải đào tạo, thử thách cán bộ trong thực tiễn, trong chiến đấu", ông nhớ lại.
Từ quan điểm đó, trong kháng chiến chống Mỹ, Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn trực tiếp chỉ đạo lựa chọn, chi viện hơn 11.000 cán bộ ưu tú từ miền Bắc vào miền Nam. Trong số này có cả cán bộ cấp Thứ trưởng, Cục trưởng, Cục phó và hàng nghìn cán bộ cấp phòng, quận, huyện, vừa chiến đấu, vừa xây dựng hệ thống tổ chức công an tại cơ sở.
Thiếu tướng Phan Văn Lai cho rằng, Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn là người có tư duy chiến lược rất sớm. Ngay trong kháng chiến chống Pháp, lực lượng công an dưới sự chỉ đạo của đồng chí đã giữ vững an ninh hậu phương, bóc gỡ các toán gián điệp, biệt kích, bảo vệ an toàn các chiến dịch lớn như Điện Biên Phủ.
"Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, từ năm 1954, đồng chí Trần Quốc Hoàn đã dự báo đất nước sẽ bị chia cắt lâu dài, Mỹ sẽ không để Việt Nam hiệp thương Tổng mà sẽ biến miền Nam thành căn cứ quân sự”, ông nói.
Từ nhận định đó, Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn chủ trương đưa cán bộ vào miền Nam, tổ chức bộ phận đưa đón tại Vĩnh Linh (Quảng Trị) và xây dựng mạng lưới tình báo chiến lược.
"Có 5 tổ tình báo chiến lược được cắm sâu vào Sài Gòn, Huế, Đà Nẵng, Quảng Trị… Nhiều tổ vào được tận các cơ quan đầu não của địch", Thiếu tướng Phan Văn Lai cho biết.
Những thông tin thu thập được đã kịp thời báo cáo Trung ương, Bộ Chính trị, góp phần quan trọng vào các quyết sách chiến lược, đồng thời bảo vệ an toàn các cơ quan đầu não và cán bộ lãnh đạo ở miền Nam.
Theo Thiếu tướng Phan Văn Lai, một đóng góp đặc biệt quan trọng của Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn là việc hệ thống hóa lý luận nghiệp vụ Công an nhân dân.
"Cụ Hoàn là người đầu tiên tổng kết thực tiễn đấu tranh và xây dựng thành hệ thống lý luận nghiệp vụ. Đến nay có phát triển thêm, nhưng cái gốc vẫn là từ thời của cụ", ông khẳng định.
Từ nền tảng đó, lực lượng Công an nhân dân từng bước trưởng thành, tiến lên xây dựng lực lượng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đúng như tâm huyết và tầm nhìn chiến lược của người Bộ trưởng đặc biệt trong lịch sử ngành.
THEO DANVIET